Leven in vrijheid, buiten, in de natuur. En dan hutten bouwen, door het bos banjeren, fikkie stoken. Dat is wat Candy Jacobs (Tegelen, 1990) vroeger het liefste deed, samen met haar grote broer Kay. Voor schoolse begrippen was ze te ’vrijgevochten’, ze worstelde zich dan ook met grote moeite door de middelbare schoolperiode heen. Inmiddels had ze de magische kracht van een plank met vier wieltjes ontdekt. Skateboarden bracht rust in haar -vaak- chaotische hoofd. Ze studeerde af als Sociaal Pedagogisch Hulpverlener, toch richtte ze zich volledig op een carrière als topsporter. Ze was – en is – een van de weinige vrouwelijke skateboarders op internationaal niveau en kwalificeerde zich voor de Olympische Spelen Tokio 2020. Nog geen maand geleden presenteerde Candy bij Boekhandel Koops in Venlo het boek ‘Je bent maar een plank’, waarin ze de opkomst en ondergang van haar leven als skateboarder op een bijzondere manier verwoordt. Lees hier het verhaal over een mens waar de wereld heel wat van kan leren, omdat ze altijd en overal, in tijden van euforie én depressie, in welke rol ook, dat éne essentiële stukje met zich meedraagt dat haar maakt tot wie ze is. Zichzelf.

Questionnaire Candy Jacobs: Omhoog. Altijd.

01: wat is je vroegste herinnering?

Vanaf heel prille leeftijd had ik moeite met slapen, dat lukte alleen als ik in beweging was. Mijn ouders hadden geen auto, dus zetten ze me, ontelbaar vele keren, achterop de fiets in het kinderstoeltje. Met mijn kleine handjes hield ik ze vast, half slapend tegen hun rug, fietsend door het bos. Dát is mijn eerste herinnering. Het schommelende gevoel in de trein, wat bij andere mensen reisziekte veroorzaakt, heeft op mij juist een kalmerend effect. Ik val in slaap door beweging.

02: wat zie je als je je ogen sluit?

Helemaal. Niets.

Dat gedoe met slapen is levensbepalend geweest. Zodra ik mijn ogen sloot, begon de ellende. Ik herinner me dat ik als zesjarige staarde naar een hoek van de kamer, en dan van alles zag bewegen. Schimmen, vormen, duistere figuren. Doodsbang was ik. En nachtmerries, slaapwandelen, praten in mijn slaap? Niets van dat alles was me vreemd. Op latere leeftijd kreeg ik last van slaapverlamming: dan was ik wakker, maar kon me niet bewegen of praten. Een vreselijk gevoel. Ik voelde me zó onveilig daardoor, dat ik mijn ogen het liefst openhield, om alles te zien. Om maar niet bang te hoeven zijn.

Een aantal jaren geleden heb ik onderzoeken gehad waardoor duidelijk werd dat ik ADHD heb. Een ADHD-brein heeft een overactieve frontale kwab, waardoor je meer last kunt hebben van nachtmerries en levendige dromen. Ik heb inmiddels geleerd dat ik door ‘te doen alsof’ ofwel ‘fake it until you make it’ toch redelijk relaxed in slaap kan vallen. Ik droom nog steeds heel levendig, en sta regelmatig -terwijl ik slaap-  óp mijn bed te praten. Al met al gaat het een stuk beter.

03: heb je gevoel voor humor als je alleen bent? 

Jazeker. Ik heb een goede dosis zelfspot, waardoor ik meestal lach om de capriolen die mijn brein met me uithaalt. Voorbeeld? Soms zie ik dingen die er ‘in het echt’ niet zijn. Zo was ik er stellig van overtuigd een krokodil langs de weg te zien. Ik ben drie keer teruggereden om te kijken of het klopte, en kan dan oprecht hardop lachen om mezelf. Het overkomt me regelmatig dat ik een kop koffie over een schone outfit gooi. Ook dat heeft te maken met de manier waarop mijn hersenen werken. In een goede fase zie ik de humor ervan in en neem het voor lief. Er zijn ook periodes waarin ik het leven niet zo grappig vind, en helemaal niet kan lachen om dit soort voorvallen. 

04: wat is het ergste dat je ooit met vrienden hebt meegemaakt?

Helemaal. Niets.

Dat is hetzelfde antwoord als op je eerdere vraag, nu in een geheel andere context. Tijdens therapie kreeg ik EMDR, een methode om met traumaverwerking aan de slag te gaan. Een vraag was: noem vijf vijanden, of mensen die je iets hebben aangedaan. Die heb ik niet. De enige vijand die ik heb, ben ikzelf. Ik heb mezelf bepaalde dingen aangedaan, als reactie op hoe mijn leven soms verliep. Ik heb goede, hechte vriendschappen. We zijn redelijk ongeschonden door het leven gerold, geen van ons heeft enge of nare dingen meegemaakt. Weet je, ik ben als vriend loyaal, word niet snel boos, en maak zelden of nooit ruzie. Of ik vanuit compassie handel, vanuit mijn mens-zijn? Absoluut. Of het nu vrienden zijn, werkgerelateerd is, iemand uit mijn eigen familie, welke relatie dan ook: ik kijk als mens vanuit mijn hart naar een ander mens. 

05: wat is je meest dierbare bezit?

Materiële zaken hebben me nimmer geboeid. Totdat er, gestuurd door het lot, een hond in mijn leven kwam. In maart van dit jaar vond ik haar zwaargewond op het strand in Indonesië. De aanblik van dit beestje deed iets met me, immense liefde overspoelde me. Ik bracht haar naar de dierenarts. Ze moest een naam hebben om onder behandeling te gaan. Ik koos voor Lyma-Mowgli, omdat ze zo goed naar me luisterde en zich liet temmen. Toen ik hoorde dat ik haar kon adopteren, heb ik mijn moeder gebeld en gevraagd wat ze ervan dacht. Mam zei: ‘Er is meer tussen hemel en aarde dan je denkt.’ Vanaf dat moment heb ik alles op alles gezet om de adoptie geregeld te krijgen. Crowdfunding bijvoorbeeld, het is echt belachelijk duur om een hond op transport naar Nederland te krijgen. We zijn nu een half jaar samen. Van haar heb ik geleerd wat liefde is. Begrijp me goed: ik houd veel van mijn familie en vrienden. Ik weet dat ik geliefd ben. Bij Lyma voel ik dat. Onvoorwaardelijk. Puur. Er zit helemaal niets tussen.

06: als je iemand mocht kiezen om een dag mee door te brengen, wie zou dat zijn en wat gaan jullie doen?

Edith Eger. Ze komt van oorsprong uit Hongarije, was een getalenteerde danser en werd in mei 1944 met de hele familie naar Auschwitz gedeporteerd. Edith en haar zus overleefden het als enigen van hun gezin, omdat ze voor Mengele moesten dansen en optreden. Na de oorlog vluchtte ze naar de Verenigde Staten, werd psycholoog en schreef het boek ‘The Choice’. Ze is inmiddels 98 jaar en nog steeds bezig om haar wijsheid over alles te delen met de wereld. Wat levert het je op om de rest van je leven boos te blijven en je druk te maken over wat er allemaal niet is? Beter ben je dankbaar voor wat er wel is. Met haar zou ik graag een dag doorbrengen. We hoeven niets bijzonders te doen. In de buurt zijn, haar aanwezigheid voelen. Dat doet iets met je, om fysiek dicht bij zo’n bijzonder mens te zijn. 

07: wat was er eerst: God, het universum of de plank?

Ik geloof niet in God. Wél in energie, ik weet dat er iets is dat ons verbindt. Sommige mensen noemen die energie God. Het universum heeft me altijd gefascineerd. Als ik buiten ben, zo’n ‘supermaan’ zie, dan voel ik me nietig en vraag me af: wat is mijn vorm in deze wereld? Als ik op mijn skateboard ben, is de wereld makkelijk toegankelijk. Vrij. Alsof ik door een deur stap en in een andere wereld beland. Een soort van Narnia-gevoel, ken je dat? Ik had nooit kunnen vermoeden dat een stuk hout met vier plastic wieltjes zó allesbepalend voor mijn kwaliteit van leven zou zijn. Vanaf het eerste moment dat ik op een skateboard stapte, werd dit mijn vorm. In mijn universum. Alle emoties die ik meemaakte, boosheid, verdriet, of verlies, verwerkte ik direct met skaten, door de beweging raakte ik het kwijt. En dat alles vanuit een ander perspectief bezien, namelijk dwars. Hoe ik dat bedoel? Ik step, kijk recht vooruit, maar ik sta schuin. Mijn lichaam is dwars als ik skate en door de lucht zoef. 

Na meer dan twintig jaar topsport is mijn lichaam op. Ik moet op zoek naar een andere vorm, want de beweging, die zo essentieel is voor mijn vorm in dit universum, stopt. En eerlijk? Ik vind het niet. Ik voel me wat verdwaald, verdwaasd ook, omdat ik niet weet hoe verder te gaan. Nieuwsgierigheid is de redding, ik vind het ook interessant, dit proces. Eigenlijk is het net als met de liefde. Daar zijn ook vele vormen van, en elke liefde is anders. De liefde voor mijn familie is van een totaal andere orde dan de liefde voor mijn vrienden. Geen enkele liefde is met elkaar te vergelijken. Dus het antwoord op je vraag? Het universum. En de plank was dan misschien toch een soort God voor mij. 

08: is er iets dat je moeilijk kunt vergeten?

Mijn identiteit en het loslaten van de vorm waar we het net over hadden. Tijdens de Olympische Spelen in Tokio kreeg ik corona. Daarna heb ik alles op alles gezet om aan de Olympische Spelen in Parijs mee te kunnen doen. Vervolgens scheurde ik mijn enkelbanden. Het skateboarden was fysiek destructief geworden, maar ik bleef vasthouden aan de vorm en identiteit die ik als skater had. Of het nu mijn olympische droom was die aan diggelen ging of signalen van pijn op andere momenten: ik weigerde in te zien wat mijn lichaam me – achteraf gezien al jarenlang –  probeerde duidelijk te maken. 

Alles gebeurt met een reden, wordt weleens gezegd. Persoonlijk vind ik dat er veel heftige dingen gebeuren zónder reden, ik geloof wél dat het leven je lessen geeft, en blijft geven totdat je de boodschap begrijpt. Ik ben sinds een tijd in therapie bij een vrouw die mij ziet zoals ik werkelijk ben. Ze is mijn redding geweest. Zelfs als ik denk dat ik gek word, is ze onverstoorbaar kalm en blijft in me geloven. Ik denk dat ik door een van de therapeuten  die ik voor haar had, allang in het gesticht was gestopt. Ik bevind me middenin het proces van loslaten van wie ik was en het creëren van een nieuwe verbinding. Niet alleen in wie ik nu ben, in relatie tot mezelf en de ander, maar ook naar mijn plek in het universum.

`

09: wat ontroert je?

Ik ben niet zo snel emotioneel. Ik weet dat dingen mooi zijn, of verdrietig, dat iets schattig is of juist niet, maar hele diepe gevoelens ervaar ik daar niet bij. Door de emoties van anderen word ik wél geraakt. Als een mens ergens heel gepassioneerd mee bezig is en dat uitdraagt. Of door de grootsheid van dingen, zoals een Pro-Palestina demonstratie. Dat ontroert en raakt me zó diep, tot in mijn ziel en verder, dat ik aansluitend een paar dagen nodig heb om tot mezelf te komen.

10: wat is het meest memorabele moment uit je leven?

De geboorte van Kiki, dochter van mijn broer Kay en zijn vrouw Joyce. Op het moment dat ze vertelden een kind te krijgen, vond ik dat leuk en vooral ook fijn voor hun. Om me heen zijn er flink wat geboortes geweest in de afgelopen jaren, ik zag hoe mijn vriendinnen verantwoordelijkheid kregen voor hun kind. Op een dag, ruim vier jaar geleden, werd mijn nichtje geboren. Op geen enkele manier was ik voorbereid op de impact van haar komst in mijn leven. Toen ik haar voor het eerst vasthield wist ik: ik houd van haar. En dat terwijl ik haar nog niet eens kende! Dát was niet afgesproken, dat ik zoveel zou voelen voor zo’n pril mensje, waar ik dan ook nog eens peettante van ben. Vanaf dat moment ben ik me er nog meer van bewust,  dat alle keuzes die ik maak, ook van invloed kunnen zijn op haar. Dat is bijzonder, mooi, én heftig. Want: ik heb veel licht bij me, ik draag ook een stukje duisternis met me mee. Soms ben ik bang dat ik dat aan haar meegeef. En toch: boven alles staat dat die verbinding zo hecht en puur is. Een gevoel dat altijd álles overstijgt. 

11: omhoog of omlaag?

Tekenend voor het leven hoor, deze vraag. Weet je dat ik het liefst wat hogerop ben? Bovenin bij de halfpipe bijvoorbeeld, daar heb ik overzicht, en dat vind ik fijn. Ik overzie het geheel, maak me klaar, ik weet wat er komt. Want: op het moment dat ik in beweging kom, stopt mijn denken. Naar beneden, de wind suist langs mijn lichaam, tintelingen van energie stromen door me heen, en dan komt het moment waarop ik omhoog ga, loskom van de plank en volledig vrij ben. Alle energie in mijn lichaam komt tot explosie en ik laad op voor het volgende moment. Tijdens het skaten ben ik heel verbaal, ik schreeuw het uit, geen scheldwoorden hoor, maar kreten waarmee ik de fysieke spanning eruit knal. Die euforie, dat gevoel van vrij zijn. Met skaten kan ik dat genereren, in het dagelijkse leven niet. Dan weet ik nooit wanneer ik omhoog ga, loskom van de zwaarte die me vaak omlaag trekt, en vrij ben. Ik ervaar ze alle twee, omhoog bestaat niet zonder omlaag, zoals het is met alle dualiteiten in het leven. En toch is het antwoord omhoog. Altijd.

12: welk sterven heeft grote indruk op je gemaakt?

Toen ik in de Jeugdzorg werkte, was er een cliënte die een half jaar voor haar 18e verjaardag een eind aan het leven maakte. Dat maakte grootse indruk op me. Het was sneu, ze was nog zo jong, en eerlijk gezegd vond ik het onbegrijpelijk dat ze suïcide pleegde. En zelfs wat egoïstisch. Totdat haar broer tijdens de uitvaart een gedicht voorlas.

‘Ik ben een drenkeling. Ik zie het schip. Ik weet alleen niet of ik gered kan worden.’

Hij vertelde dat ze vanaf haar zevende jaar depressief was en had gezegd: ‘als ik op mijn achttiende verjaardag nog steeds zoveel moeite met leven ervaar, dan maak ik er een einde aan.’  Op dat moment besefte ik dat haar leven een lange lijdensweg was geweest, en dat het helemaal niet egoïstisch was. Er waren zoveel mensen die van haar hielden, maar zij kon het niet voelen. Het was mooi en indrukwekkend. Zonder dat iemand van haar plannen wist, heeft ze van haar laatste levensdag een prachtige dag gemaakt en van iedereen afscheid genomen. 

Ken je het boek ‘Stervelingen’ van Fokke Obbema? Hij heeft met meer dan veertig mensen gesprekken gehad over de dood. Hoe ziet een bijna-doodervaring eruit, wat doet een patholoog-anatoom, wat ervaart een terminaal zieke twintiger? Wat betekent het om mens te zijn als je weet dat je gaat sterven? Sterven is iets wat me fascineert. Over mijn eigen sterven heb ik berusting, ik vind het zelfs een geruststellende gedachte dat er ooit een einde aan komt. Eeuwig leven, ik moet er niet aan denken. Daarentegen: de dood van een dierbare? Ik kan me bijvoorbeeld niet voorstellen dat mam er niet meer zou zijn. Hoe doe je dat, leven zonder je moeder? Ik ben er niet uit of er na de dood iets is, of reïncarnatie bestaat en we meerdere levens hebben. Soms ontmoet ik iemand bij wie ik het gevoel heb dat het een ‘oude ziel’ is. Dan zie ik in één oogopslag zoveel wijsheid en kracht, soms al op heel jonge leeftijd. Misschien is de eenvoud van mijn gedachten wel omdat ik het – inderdaad –  allemaal al eens heb gedaan, en dat dit nu mijn laatste leven is. Energie gaat nooit verloren. Iets van mij zal altijd blijven bestaan. Als ik ga, dan ga ik. 

Twaalf korte vragen

Wat is de mooiste boom?

Een wilg.

Welk muziekstuk vind je ongekend goed?

Rachel – Lino Cannavacciuolo.

Wat is je favoriete geur?

De geur van regen. En hoe Lyma, mijn hond, ruikt.

Wie vind je de beste olympische sporter ooit?

Siffan Hassan.

Welk spelletje vind je het allerleukst?

Keer op Keer.

Welk insect vind je charmant?

Een libelle.

Wat drink je het liefst?

Water.

Wat is je lievelingswoord?

Wabi-sabi: acceptatie van vergankelijkheid en imperfectie

Wat vind je de mooiste kleur haren?

Ik heb niet zoveel met haren.

Welke reisbestemming bekoort je het meest?

Indonesië en Portugal.

Welk element past bij jou: vuur, water, aarde, lucht of ether?

Vuur.

Welk citaat is jou op het lijf geschreven?

“We have to make choices. Each of these lives is the right one. Every path is the right path. Everything could have been anything else and it would have just as much meaning” – Mr. Nobody.